Taryha nazar aýlasak, türkmen halky asyrlaryň dowamynda özboluşly ajaýyp medeniýetini we onuň esasy bölegi bolan milli mirasyny döredip, gorap, ösdürip nesilden-nesillere geçirip gelipdir. Gadymy şäherler bolan Nusaýyň, Merwiň we Köneürgenjiň taryhy ýadygärlikleri türkmen halkynyň şöhratly geçmişiniň, gadymy taryhynyň bolandygyna şaýatlyk edýär. Olar ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizildi. Şol milli mirasyň içinde Köýtendag sebiti özüniň täsin tebigaty, gadymy tebigy ýadygärlikleri, haýwanat hem-de ösümlik dünýäsi bilen häzirki döwürde türkmeniň gadymylygyny görkezip, dünýä syýahatçylaryny hem gyzyklandyryp gelýär.

Köýtendag ýurdumyzyň çet günorta-gündogarynda Amyderýanyň sag kenarynda ýerleşip, ol dürli görnüşli tebigy baýlyklara örän baýdyr. Bulara mysal edip, Köýten obasynyň ýanyndaky uly çynary, 500 ýaşly arça agajyny, köp sanly karst gowaklaryny, Hojapil obasynyň golaýynda 1300–1600 metr belentlikde ýerleşýän dinozawrlaryň yzyny, 27 metr belentlikden gaýdýan Umbardere şaglawugyny, gowakdaky köl suwunda ýaşaýan kör balyklary, Gaýnar baba mineral çeşmesini, Kyrkgyz gowagyny we beýlekileri görkezmek bolar.

Arnap tokaýjygy Köýten obasynda «Gündogar» syýahatçylyk merkeziniň ýakynynda ýerleşýär. Bu tokaýjyk arassa arnap agaçlaryndan emele gelen. Arnap ösümlikleri garatikenliler maşgalasyna degişli bolup, agaçlarynyň sany, ululygy we ýaşy boýunça Merkezi Aziýada ýeke-täk hasaplanylýar. Bary-ýogy ýarym gektardan köpräk ýerde arnap agaçlarynyň dürli ululykdaky iki müňe golaýy ösüp otyr. Tebigat ýadygärligi statusy berlen bu çaklaň tokaýlyk Köýtendag döwlet goraghanasy tarapyndan goralýar. Ýerli ilatyň arasynda bu ýer «Çylan ata» ady bilen öwlüýä, ýagny keramatly ýer hasaplanýar. Rowaýatda aýdylyşyna görä, gadym zamanlarda bir keramatly adam çeşme boýunda dynç almak üçin düşläpdir we elindäki hasasyny ýere dürtüp goýupdyr. Ýere dürtülgi hasa ýaprak çykaryp, kök urupdyr. Şol ýekeje gögeren agaçdan wagtyň geçmegi bilen köpelip, arnap tokaýjygy emele gelipdir. Şol çeşmäniň suwy bolsa şypaly suwa öwrülipdir we onuň suwunyň düzüminde kükürtli wodorodyň barlygy sebäpli, onuň dermanlyk häsiýete eýedigi alymlar tarapyndan öwrenildi. Adamlar bu ýere her dürli kesellerden, esasan hem, deri kesellerinden saplanmak üçin gelýärler.

Arnap tokaýlygynda Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizilen, daşky görnüşi boýunça-da aýratyn owadan guş – uzynguýruk jennet siňekçisi duş gelýär.

Türkmenistanyň Lebap welaýatynyň çetki günorta-gündogarynda ýerleşen Köýtendag gerşinde jahankeşdeligi we syýahatçylygy ösdürmek üçin ähli şertler bar. Tebigatyň gaýtalanmajak bölekleri, karst gowaklary, owadan dereler, ýyly suwly çeşmeler, senagat we gurluşyk ähmiýetli bolan mermer daşlar ünsüňi özüne çekýär. Köýtendagyň gaýtalanmajak gözel tebigatyny ylmy taýdan öwrenmek biziň ýagny, geljekki hünärmenleriň esasy wezipesidir.

Röwşen EÝEBERDIÝEW,

Türkmen döwlet binagärlik - gurluşyk institutynyň talyby.